Wnioski i uwagi złożone przez stowarzyszenie do MPZP na terenie obrębów geodezyjnych Miłostowo, Daleszynek, Lubosz, Chudobczyce, Wituchowo, gmina Kwilcz.

Część terenu gminy Kwilcz objętego MPZP

W połowie kwietnia złożyliśmy dwa wnioski o wprowadzenie dodatkowych zapisów do Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. MPZP obejmuje ponad 963,98 ha terenu przeznaczonego głównie pod produkcję energii odnawialnych (wiatraki, fotowoltaika) ale obejmuje również swoim zakresem tereny planowanej fermy Drobiu w Daleszynku (tereny RZP – teren produkcji w gospodarstwach rolnych, hodowlanych, ogrodniczych), żwirowisk czy produkcji i gospodarowania odpadami.

Wniosek #1 : O ustanowienie pasa zieleni odgradzającego farmę paneli fotowoltaicznych od gospodarstwa z zabudowaniami mieszkalnymi.

Treść proponowanego zapisu:

„Na terenie 8PEF, wzdłuż granicy z działką nr 14/6 obrębu Daleszynek (od strony północnej), ustala się obowiązek zachowania pasa zieleni izolacyjnej o minimalnej szerokości 20 m, w którym:

a. zakazuje się lokalizacji instalacji fotowoltaicznych, obiektów kubaturowych, ogrodzeń pełnych oraz nawierzchni utwardzonych;

b. nakazuje się realizację nasadzeń zieleni złożonej z gatunków rodzimych drzew i krzewów liściastych, w formie wielopoziomowego pasa zadrzewień i zakrzewień;

c. nasadzenia należy prowadzić w sposób zapewniający docelowe zwarcie koron drzew, tworząc skuteczną barierę wizualną, akustyczną i krajobrazową;

d. dopuszcza się lokalizację ogrodzenia terenu 8PEF po zewnętrznej stronie pasa zieleni (od strony instalacji fotowoltaicznych)."

Nasze uzasadnienie:

1. Stan faktyczny – bezpośrednie sąsiedztwo zabudowań z instalacją przemysłową

Na działce nr 14/6 obrębu Daleszynek znajduje się czynne gospodarstwo rolne wraz z budynkami mieszkalnymi, zamieszkałymi przez rodzinę. Bezpośrednio przylegająca od południa działka nr 12/7 przeznaczona jest w projekcie MPZP pod instalację fotowoltaiczną oznaczoną symbolem 8PEF. W obecnych zapisach uchwały teren 8PEF nie przewiduje żadnej minimalnej odległości instalacji od granicy z sąsiednią zabudową zagrodową ani żadnych obowiązkowych nasadzeń izolacyjnych po stronie instalacji.

Oznacza to, że panele fotowoltaiczne, ogrodzenie, drogi dojazdowe oraz budynki techniczne (stacje transformatorowe, magazyny energii) mogłyby zostać zlokalizowane bezpośrednio przy granicy z siedliskiem, bez jakiegokolwiek fizycznego lub wizualnego oddzielenia.

2. Oddziaływanie instalacji fotowoltaicznej na sąsiednie siedlisko – argumenty z Prognozy OOŚ

Prognoza oddziaływania na środowisko sporządzona dla MPZP (dokument urzędowy gminy) wprost wskazuje, że realizacja elektrowni fotowoltaicznych powoduje:

• zmianę krajobrazu – „w miejsce krajobrazu pól uprawnych powstanie inwestycja o charakterze technicznym zmieniająca krajobraz"; z niektórych punktów widokowych widoczne będą konstrukcje podtrzymujące panele i budynki związane z funkcjonowaniem elektrowni,

• przekształcenie otoczenia – Prognoza wskazuje na „zmianę wizualną" i rekomenduje stosowanie „bariery wizualnej oddzielającej tereny lokalizacji elektrowni słonecznych od ciągów widokowych", wskazując wprost, że „wskazane jest zastosowanie przesłonięć szczególnie elementów elektrowni słonecznych szpalerami drzew i roślinności".

• emisję hałasu – źródłem hałasu przemysłowego są transformatory, inwertery i magazyny energii; choć dla odległych terenów chronionych akustycznie nie prognozuje się przekroczeń norm. Prognoza nie analizuje sytuacji bezpośredniego sąsiedztwa siedliska ze strukturami technicznymi farmy,

Jeśli organ sporządzający Prognozę sam wskazał na potrzebę barier wizualnych, a następnie nie przełożył tego na zapisy planu, to plan jest wewnętrznie niespójny z własną dokumentacją planistyczną. Taka niespójność może być podstawą do stwierdzenia nieważności MPZP w trybie nadzoru Wojewody.

3. Ochrona ładu przestrzennego i jakości życia mieszkańców

Gmina Kwilcz w Strategii Rozwoju 2024–2030 wyznacza jako priorytet Cel I – Wysoka jakość życia mieszkańców bazująca na czystym środowisku i przyjaznej przestrzeni, a w jego ramach cel operacyjny 1.2: „Zachowanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego" oraz cel 1.3: „Dostępna i racjonalnie zagospodarowana przestrzeń". Lokalizacja farmy przemysłowej bez żadnej strefy przejścia bezpośrednio przy oknie sypialni czy kuchni mieszkańców gospodarstwa jest sprzeczna z duchem i literą tych celów.

Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kwilcz explicite wskazuje, że przy obiektach uciążliwych należy stosować „zieleń izolacyjną wysoką" jako element obowiązkowy terenów sąsiadujących z zabudową mieszkaniową. Elektrownia fotowoltaiczna o skali przemysłowej jest właśnie takim obiektem w rozumieniu planistycznym.

4. Neutralność proponowanego rozwiązania dla inwestora fotowoltaicznego

Warto podkreślić argument o charakterze technicznym: strefa buforowa ma przebiegać wzdłuż północnej granicy działki 12/7, stanowiącej zarazem jej granicę z działką 14/6. Panele fotowoltaiczne, aby osiągać optymalną wydajność, muszą być skierowane na południe i nie powinny być zacieniane od południa. Pas zieleni po stronie północnej instalacji – a więc za plecami paneli – w żaden sposób nie ogranicza ich nasłonecznienia ani produkcji energii elektrycznej. Jest to zatem rozwiązanie możliwe do wdrożenia bez ekonomicznej szkody dla inwestora, a chroniące interesy mieszkańców siedliska.

5. Spójność z istniejącymi zapisami uchwały i Prognozy OOŚ

Proponowany zapis jest spójny z duchem i zasadami uchwały, która w §6 pkt 9 nakazuje już „zagospodarowanie zielenią wszystkich wolnych od utwardzenia fragmentów terenu".

Prognoza OOŚ rekomenduje stosowanie gatunków rodzimych drzew i krzewów jako korzystne dla bioróżnorodności. Proponowane nasadzenia realizowałyby jednocześnie funkcję izolacyjną, krajobrazową i przyrodniczą, zgodnie z dokumentami już przyjętymi przez gminę.

Wniosek #2: o ograniczenie chowu lub hodowli zwierząt w liczbie przekraczającej 210 DJP dla terenu oznaczonego symbolem RZP

Treść proponowanego zapisu:

„Na terenach RZP zakazuje się lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu przepisów odrębnych, w tym w szczególności chowu lub hodowli zwierząt w liczbie przekraczającej 210 dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza (DJP)."

Nasze uzasadnienie:

1. Zgodność ze Strategią Rozwoju Gminy Kwilcz na lata 2024–2030 oraz władztwo planistyczne gminy wobec milczenia Studium

Strategia Rozwoju Gminy Kwilcz na lata 2024–2030 (uchwalona przez Radę Gminy) wyznacza jako naczelny Cel Strategiczny I: Wysoka jakość życia mieszkańców bazująca na rozwiniętej infrastrukturze, czystym środowisku i przyjaznej przestrzeni, a w jego ramach Cel operacyjny 1.2: Zachowanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego. Strategia wskazuje wprost, że polityka ochrony środowiska Gminy opiera się na działaniach mających na celu „poprawę jakości powietrza, wody oraz gleby".

Równocześnie Strategia jednoznacznie formułuje kierunek działań w ramach celu operacyjnego 1.3, wskazując wprost na „Ograniczenie przemysłowej hodowli, tworzenia ferm na terenie Gminy Kwilcz", dla którego wskaźnik realizacji celu został przez Radę Gminy ustalony jako „liczba uchwalonych miejscowych planów, zapisy wprowadzone do projektowanego Planu Ogólnego Gminy Kwilcz w obrębie uniemożliwienia budowy obiektów powodujących znaczące oddziaływanie na środowisko, w tym szczególnie obiektów służących przemysłowej hodowli, tworzeniu ferm na terenie gminy Kwilcz”.

Strategia Rozwoju jest dokumentem uchwalonym przez Radę Gminy i wyraża jej aktualną wolę polityczną co do kierunków rozwoju gminy. Urzędnicy planowania przestrzennego działają jako organ wykonawczy Rady - nie mogą skutecznie powoływać się na wcześniejsze dokumenty jako argument przeciwko woli Rady wyrażonej w 2024 r. Decyzja o tym, czy MPZP realizuje aktualną politykę Rady, należy właśnie do Rady Gminy.

Obowiązujące Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kwilcz pochodzi z 2015 r. i nie zawiera zapisów wprost regulujących kwestię lokalizacji wielkoprzemysłowej hodowli zwierząt - ani jej wprost nie dopuszcza, ani nie zakazuje. Milczenie Studium w tej kwestii nie tworzy po stronie gminy obowiązku dopuszczenia tego rodzaju inwestycji w MPZP. Potwierdza to sama Prognoza oddziaływania na środowisko sporządzona przez gminę dla przedmiotowego MPZP, która stwierdza wprost: „zapisy projektu planu miejscowego muszą być zgodne z zapisami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy" - a skoro Studium w tej kwestii milczy, brak jest jakiejkolwiek kolizji między wnioskowanym zakazem a ustaleniami Studium.

Gmina Kwilcz, korzystając z przysługującego jej władztwa planistycznego (art. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), ma prawo w MPZP dookreślić i zawęzić dopuszczalne sposoby zagospodarowania terenu poniżej tego, co Studium przewiduje w sposób ogólny - pod warunkiem nienaruszenia jego pozytywnych ustaleń. Wprowadzenie limitu 210 DJP na terenach RZP żadnego pozytywnego ustalenia Studium nie narusza, gdyż Studium takich ustaleń w tym zakresie po prostu nie zawiera.

Ponadto Gmina Kwilcz jest w trakcie sporządzania Planu Ogólnego, który zgodnie z przepisami przejściowymi ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zastąpi Studium i będzie musiał być spójny z aktualną Strategią Rozwoju - a więc uwzględniać kierunek ograniczenia przemysłowej hodowli. Wprowadzenie wnioskowanego zapisu do MPZP już teraz jest działaniem zgodnym z tym kierunkiem i antycypuje politykę przestrzenną, którą gmina i tak będzie zobowiązana formalnie wdrożyć w Planie Ogólnym.

2. Kwestia istniejącego pozwolenia na budowę – prawo nie działa wstecz

Wnioskodawca jest świadomy, że dla tego terenu zostało wydane pozwolenie na budowę wielkoprzemysłowej fermy drobiu (na moment przesyłania wniosku do UG). Należy jednak wskazać na dwie okoliczności o zasadniczym znaczeniu prawnym.

Po pierwsze, pozwolenie na budowę nie jest prawomocne - zostało zaskarżone i toczy się postępowanie odwoławcze. Oznacza to, że prawa nabyte po stronie inwestora jeszcze nie powstały. Nie można skutecznie powoływać się na ochronę praw nabytych z decyzji, która nie jest ostateczna i prawomocna. W tej sytuacji zarzut, że zmiana MPZP godziłaby w prawa nabyte inwestora, jest przedwczesny i bezzasadny.

Po drugie, nawet gdyby pozwolenie na budowę stało się prawomocne, zmiana MPZP nie pozbawiłaby inwestora praw z niego wynikających. Zgodnie z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych oraz zasadą niedziałania prawa wstecz, prawomocne pozwolenie na budowę wydane przed uchwaleniem lub zmianą MPZP pozostaje w mocy - zmiana planu nie skutkuje jego automatycznym unieważnieniem. Potwierdza to wprost Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. II OSK 2318/22, stwierdzając że ograniczenia wprowadzane w MPZP „działają na przyszłość, a więc nie dotyczą już wybudowanych ferm drobiu" i „nie naruszają istoty prawa własności, ponieważ skarżący mogą na swojej nieruchomości prowadzić dotychczasową działalność."

Wnioskowana zmiana jest zatem konieczna i celowa z dwóch powodów:

I.  Zmiana MPZP jest niezbędna dla przyszłości - niezależnie od losów obecnego postępowania administracyjnego dotyczącego konkretnej inwestycji, zapis w planie spowoduje, że inwestycje przemysłowe tego rodzaju nie będą mogły w tym miejscu powstać w przyszłości. Jeśli zaś okaże się, że decyzje administracyjne wydane dla realizacji obecnej inwestycji były wadliwe i zostaną uchylone, zapis planistyczny będzie stanowił dodatkową barierę przed ponowną próbą ich uzyskania.

II. Zapis w MPZP stanowi ponadto jednoznaczny sygnał prawny i polityczny dla potencjalnych inwestorów o kierunkach rozwoju gminy oraz o spójności polityki przestrzennej z celami Strategii Rozwoju Gminy Kwilcz 2024–2030 i rekomendacjami dla Północno-Zachodniego Obszaru Funkcjonalnego (PnZOF) wynikającymi ze Strategii rozwoju województwa Wielkopolskiego.

3. Charakter inwestycji – przemysłowy, nie rolniczy

Wielkoprzemysłowe fermy są przedsięwzięciami mogącym zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. 2019 poz. 1839). Tego typu działalność w rzeczywistości nosi cechy działalności przemysłowej, nie rodzinno-rolniczej. Oznaczenie terenu symbolem RZP nie powinno otwierać drogi do lokalizacji obiektów o skali i oddziaływaniu typowo przemysłowym.

4. Przepisy prawne – władztwo planistyczne gminy i zasada przezorności

Gmina posiada szerokie władztwo planistyczne (art. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), które uprawnia ją do kształtowania ładu przestrzennego z uwzględnieniem ochrony środowiska. Podstawę prawną dla wprowadzenia górnego limitu chowu i hodowli zwierząt w MPZP stanowią art. 72 ust. 1 i 2 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. - co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. II OSK 2318/22, stwierdzając wprost, że „zarówno ograniczenie zakresu przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, polegających na chowie lub hodowli zwierząt poprzez ustalenie maksymalnych parametrów danego przedsięwzięcia (tj. górnego limitu DJP), bądź całkowity zakaz realizacji ww. przedsięwzięć mieści się w granicach władztwa planistycznego gminy."

NSA podkreślił również, że przysługujące gminie władztwo planistyczne pozwala na wykluczenie możliwości realizacji inwestycji wiążących się z uciążliwością odorową, wskazując że „jednym z podstawowych instrumentów prawnych służących rozwiązaniu konfliktów lokalnych powstających na tym tle powinien być plan miejscowy." Interes publiczny w postaci ochrony zdrowia i środowiska mieszkańców ma przy tym pierwszeństwo przed partykularnym interesem inwestora.

Zasada przezorności (art. 6 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska) nakazuje ponadto podejmowanie działań zapobiegawczych nawet przy braku pełnej pewności naukowej co do skutków — wprowadzenie limitu 210 DJP jest właśnie takim działaniem zapobiegawczym, proporcjonalnym i opartym na obiektywnym wskaźniku przyjętym w obowiązującym porządku prawnym.

5. Opinia ornitologiczna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu

Opinia prof. Maciorowskiego nie została włączona do Prognozy OOŚ ani w niej przywołana jako źródło, mimo że gmina dysponowała nią od marca 2025 r. Jednocześnie sama Prognoza OOŚ - opierając się na własnych, wcześniejszych danych - przyznaje, że „nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia niekorzystnych oddziaływań” na gatunki ptaków będące przedmiotami ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza Notecka. Opinia eksperta akademickiego, oparta na terenowej inwentaryzacji gatunków, konkretyzuje i wzmacnia to ryzyko. Fakt, że Prognoza sama identyfikuje zagrożenie, a mimo to nie formułuje odpowiednich zakazów planistycznych, stanowi wewnętrzną niespójność dokumentu urzędowego.

Wprowadzenie do MPZP zakazu lokalizacji hodowli powyżej 210 DJP na terenach RZP jest zatem nie tylko uzasadnione względami środowiskowymi i strategicznymi, ale stanowi również realizację obowiązku ochrony gatunków ujętych w Dyrektywie Ptasiej (2009/147/WE) oraz przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza Notecka (PLB300015), który graniczy bezpośrednio z analizowanym terenem.